Steinau - dziś Nowy Kamień

Ksiądz Tadeusz Waldemar Kraus tak pisze w swojej książsce pod tytułem:

"Steinau koło Kamienia"

"Po roku 1772 majątek dworu pozostawał pod zarządem władzy w Wiedniu które to ziemie podworskie rozparcelowała między kolonistów. Księgi gruntowe w Nisku notują wydzielenie z ziem dworskich w Kamieniu 598 mórg ziemi, podzielonej pomiędzy 53 zagrody nowej jednostki administracyjnej, gminy Steinau. Na początku nie utworzono samodzielnej parafii Steinau, ale była przynależna do ewangielickiego kościoła w Raniżowie odległym o 11 km na zachód. Pierwszy kościół w Steinau został zbudowany w 1782 roku. Od strony wschodniej, parafia Steinau utrzymywała sąsiedztwo z Königsberg koło Woli Zarzyckiej, z Gillershof koło Leżajska, z Baranówką i Lutową gdzie istniały ewangielickie kościoły (H. Lepucki s.79 i 86). Do roku 1847 niedzielne nabożeństwa w Steinau odprawiał duchowny z parafii Raniżów. Roku 1848 zostaje ukończona budowa nowego pięknego gotyckiego kościoła, gdzie pierwszym proboszczem parafii Steinau został ksiądz Tobias Lindner (J. Reinberger, ´Chronik Der Kolonie Steinau´). Pierwsza szkoła przetrwała od 1782 do 1879 roku. Budowę nowej szkoły ukończono w 1880 roku naprzeciwko kościoła. W roku 1800 na kolonii mieszkało 56 rodzin, razem 256 osób, a w roku 1882 kolonia liczyła 540 mieszkańców. Około roku 1830 zapanowały nieurodzaje co przybliżyło klęskę głodu, która w 1831 roku spowodowała epidemię cholery. Wiele rodzin wymarło a w ich domach drzwi i okna przez długi czas były pozabijane deskami co wywoływało u przechodnia widmo śmierci i trwogi. Wymarłe na cholerę rodziny zostały zapomniane. Pozostało po nich cmentarzysko w oddali za gospodarstwem numer 1 Günther´ów na terenie piaszczystym, gdzie chowano jedynie zmarłych na cholerę w okresie epidemii [...] Podczas I wojny światowej na cmentarzu w Steinau, w ukryciu starych drzew były ustawione działa armatnie; w tym okresie został spalony kościół, plebania i zabudowania szkolne. Według relacji i pamiętników Klementyny Preislerówny, pamięta dawne lata, kiedy jako szkolna uczennica razem z rodzicami raz w roku, w rocznicę śmierci w maju, składały kwiaty na grobie - pokrytym kamienną płytą z napisem Johann Sebastian Kraus.

Klementyna, córka Antoniego Preislera urodziła się w 1856 roku - zmarła 7 marca 1950 roku. Przypadek losu sprawił, że gdy dorosła, została poślubiona przez Jana, który był wnukiem bakałarza Jana Sebastiana Kraus´a - pra-ojca małopolskiego rodu. Według przekazu rodziny Preislerów w okresie działań wojennych 1914-1917 płyta-nagrobek Jana Sebastiana zaginęła.

Selig sind die Toten

Po drugim pokoleniu widnieje kamienny nagrobek po stronie zachodniej z napisem: Filip Schneikart 1837-1907 reszta napisów potłuczona. Obok, dwa groby drugiego pokolenia z resztkami kamienia i pozostałych resztek żelaza po ornamentalnych odlewach porozbijanych krzyżach. Z trzeciej generacji pozostał nagrobek z kamienia częściowo potrzaskany z napisem ´Filip Schneikart *19 I 1865 +3 II 1936 Friede Seiner Asche´; oraz widnieje motto częściowo potłuczone: ´Selig Sind Die Toten... In Herrn Sterben´ (Błogosławieni Umarli Którzy w Panu Umierają).

Inny kamienny nagrobek zachował się na grobie słynnego wójta Porth´a zmarłego na krótko przed II wojną. Jest to duża familijna działka z dużym kamieniem z napisem Nicolaus Porth, reszta napisów zniszczona, stłuczona, wizerunek Chrystusa z grubego żelaza przetrącony. Nicolaus Porth przez 18 lat piastował urząd wójta w gminie Steinau. W dniu pogrzebu kondukt pogrzebowy przekroczył pół kilometra drogi a cmentarz nie pomieścił uczestników pogrzebu (Według zapisu Jana Burka, najstarszego mieszkańca Nowego Kmienia - 1989). Widnieje jeszcze inny nagrobek z kamienia z trzeciej generacji w formie stożka na działce rodzinnej ze zniszczonymi, wytłuczonymi napisami - jest to nagrobek rodziny Rothaug. ´I... Rothaug +1930 Barbara Rothaug +1935´ Tylko tyle udało się odnotować z kamienia. Na stronie północnej pozostał jeden nagrobek na familijnej działce z lanego grubego żelaza, powalony na grobie, przetrącony na trzy części, ze śladami wielu uderzeń, z trudem udało się odnotować kilka liter... Roth... według stylu nagrobka należy do drugiej generacji. Cmentarz w Steinau od zarania powstania był dla kolonistów miejscem drogim sercu - uświęconym. Rodziny zmarłych tradycyjnie odwiedzały groby w niedziele i w doroczne święta. Cmentarz Ewangelicki w Steinau był użytkowany przez 178 lat - astatni pogrzeb pani Porth został odprawiony w 1952 roku przez księdza Kubisza z Ewangelickiego Kościoła z Krakowa (Według zeznania pani Matyldy Schneikart - Hanau 7 IV 1992).

Stare cmentarze świedectwem przeszłości

Tu gdzie leży dzisiejszy Nowy Kamień przed rokiem 1774 były odłogi piaszczyste i wpół-nieużytki. Bez przodków nie ma historii, bez zaplecza historii nie ma przeszłości. Bez kolonistów i ich pokoleń, ich wkładu materialnego i ciężkiej fizycznej pracy nie było by Steinau. Bez Steinau nie było by Nowego Kamienia. Wszystkie i wszędzie - cmentarze to miejsca uświęcone prochami wielu pokoleń. Nie należy pozostawiać śladów kultury cmentarnej bez opieki. Nie pozwalajmy ginąć starym cmentarzom, są to świadectwa przeszłości. Profanacja cmentarzy to barbarzyństwo i wandalizm XX wieku."

Domy kolonistow w Steinau

Johann Georg Rothaug - słynny kartograf ze Steinau

Fritz Schneikart i Fritz Rollwagen

"Johann Georg Rothaug

Wielu z nas starszych przypomni sobie z okresu lat szkolnych, że na mapach wiszących na ścianach widniał napis: Wydawnictwo Freytag i Berndt w Wiedniu opracowanie Johann Georg Rothaug Chociaż te podwójne imiona brzmią swojsko, tylko wtajemniczeni, czyli nauczyciele i inne osoby wykształcone wiedziały, że Rothaug pochodzący z niemieckiej osady w Galicji był autorem opracowania map ściennych, atlasów i globusów znanych na całym świecie. Jego prace kartograficzne rozpowszechniane przez wiedeńskie Wydawnictwo Freytag i Berndt ukazywały się nie tylko w języku niemieckim ale i w innych językach naddunajskiej monarchii oraz w językach: bułgarskim, ruskim, angielskim, francuskim i hiszpańskim.

Johann Georg Rothaug urodził się 11 listopada 1850 roku w zachodniogalicyjskiej kolonii Steinau. W tym czasie Steinau był..." [więcej]

"Tak, jest to cmentarz w Nowym Kamieniu kolonistów niemieckich. Ostatnią osobę, którą tu pochowano w 1952 roku była Zuzanna Porth,

Odnowienie cmentarza zakończyło się 19 października 2003 roku. Na uroczystości obecny był pastor ewangelicki Paweł Badura oraz ks. Waldemar Kraus, którego ród stąd się wywodzi.

Przy pozostałych nagrobkach prowadzimy prace konserwatorko - renowacyjne...

Przewodniczący i zastępca Towarzystwa Przyjaciół Kamienia Józef Czubat i Jan Orszak"

Na stronie gazety codziennej "NOWINY" opublikonany został ciekawy artykuł Antoniego Adamskiego pod tytułem: "Niemce z Kamienia" - Chcesz mieć dobrą żonę, żeń się z Niemką - krążyło po Kamieniu. Dziś kolonistów austriackich już nie ma, ale mieszkańcy pielęgnują ich groby [więcej]

Fragment wschodnio-niemieckiego wydajnika z dnia 10 sierpnia 1930 roku. Numer 32

Redakcja i administracja we Lwowie przy ulicy Zielonej 11

Tłumaczenie:

Steinau. (Zgon) W niedzielę 15 czerwca b.r. zmarł po krótkich ciężkich cierpieniach Johann Heinrich Rothaug, prezbiter i jeden z najstarszych parafian. Mimo prawie 80-ciu lat życia był zmarły w dalszym ciągu krepki i silny dzięki czemu wykonywał wszystkie prace, również te ciężkie w polu i gospodarstwie. Był człowiekiem pracy, niestrudzonym i pilnym, przyczym spokojnym i dobrodusznym, dla każdego przyjaznym i pomocnym. Z ośmiorga pozostałych dzieci - wszystkie już dorosłe - dwóch synów przebywających w szerokim świecie nie mogło wziąć udziału w pogrzebie swojego ojca, który odbył się 17 czerwca bierzącego roku przy licznym udziale też ludzi odmiennego wyznania. Wdowę i dzieci pogrężone w głębokim żalu po niespodziewanej utracie może posieszyć tylko pełna wiara w miejsce, w którym zmarły osiągnął swój spoczynek.

Dom dawnych osadników w Steinau